Chiều muộn ở miệt rừng Cà Mau, khi vỏ lãi đã cột bến và nồi lẩu mắm sôi lăn tăn, đâu đó vang lên tiếng đờn kìm réo rắt mở đầu một bản vọng cổ. Đó là lúc bạn hiểu: đờn ca tài tử không nằm trong bảo tàng, mà sống trong hơi thở hằng ngày của người phương Nam — và Cà Mau, vùng đất cuối trời, là một trong những nơi giữ trọn tình yêu ấy.
Đờn ca tài tử là gì, vì sao được UNESCO ghi danh?
Đờn ca tài tử Nam Bộ là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian hình thành từ cuối thế kỷ XIX, kết hợp giữa đờn (nhạc cụ như đờn kìm, đờn cò, đờn tranh, guitar phím lõm) và ca theo hệ thống bài bản tổ. Năm 2013, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại — sự ghi nhận cho một loại hình âm nhạc vừa bác học vừa bình dân, nơi người chơi là “tài tử” đúng nghĩa: chơi vì đam mê, không vì sân khấu.
Đờn ca tài tử ở Cà Mau có gì riêng?
Cà Mau thuộc không gian văn hóa đờn ca tài tử Nam Bộ, nơi phong trào sinh hoạt tài tử lan tỏa từ thành phố đến tận các xóm rừng, xóm biển. Nét riêng của tài tử đất Cà Mau nằm ở không gian trình diễn: câu vọng cổ cất lên bên bờ kênh rừng tràm, dưới mái nhà sàn đầm Thị Tường hay trong đêm trăng miệt biển — mộc mạc, phóng khoáng như chính con người nơi đây. Nhiều câu lạc bộ đờn ca tài tử sinh hoạt thường xuyên, sẵn sàng “so dây” khi có khách phương xa ghé chơi.
Du khách nghe đờn ca tài tử ở Cà Mau ở đâu?
- Điểm du lịch sinh thái: nhiều điểm dừng chân vùng U Minh Hạ và ven thành phố tổ chức giao lưu tài tử phục vụ đoàn khách trong bữa ăn.
- Sự kiện, lễ hội địa phương: các dịp lễ như Nghinh Ông Sông Đốc thường có chương trình văn nghệ đậm chất tài tử.
- Giao lưu theo yêu cầu của đoàn: các tour Cà Mau cho đoàn riêng có thể sắp xếp đêm giao lưu đờn ca tài tử — trải nghiệm được khách đoàn công ty và khách lớn tuổi đặc biệt yêu thích.
Lần đầu nghe tài tử, nên “nghe” thế nào?
Đừng ngại nếu bạn không rành bài bản. Hãy để ý cách tiếng đờn và lời ca “rượt đuổi” nhau, cách người ca xuống câu vọng cổ ngọt lịm khiến cả bàn vỗ tay rần rần — cảm được cái “mùi” đó là bạn đã chạm vào tài tử. Nếu được mời, cứ mạnh dạn ca một câu; tinh thần tài tử vốn là vậy: ai mê ca thì cùng chơi, không phân biệt chủ khách.
Câu hỏi thường gặp
Đờn ca tài tử khác cải lương thế nào?
Tài tử là hình thức diễn tấu thính phòng, ngồi chơi và ca theo bài bản, thiên về thưởng thức âm nhạc; cải lương là sân khấu kịch hát phát triển sau, có tuồng tích, diễn xuất. Vọng cổ là “cây cầu” quen thuộc nối cả hai.
Nghe đờn ca tài tử có tốn phí không?
Tại các điểm du lịch, chương trình giao lưu thường tính trong dịch vụ hoặc phụ thu nhỏ theo thỏa thuận đoàn; giao lưu dân dã với người địa phương thì hoàn toàn là tấm lòng.
Có thể yêu cầu bài hát khi giao lưu không?
Được. Các nghệ nhân thường chiều khách với những bản quen thuộc như Dạ cổ hoài lang hay các câu vọng cổ trứ danh; bạn cứ mạnh dạn đề nghị.
Điểm chính cần nhớ
- Đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2013.
- Ở Cà Mau, tài tử sống trong sinh hoạt thường ngày từ xóm rừng đến xóm biển.
- Du khách dễ dàng nghe tài tử tại điểm du lịch sinh thái, lễ hội hoặc đặt giao lưu theo đoàn.
- Một đêm tài tử giữa miệt rừng là trải nghiệm văn hóa đáng nhớ của tour Cà Mau.
