Ở bãi bồi Đất Mũi, có một loài cá khiến du khách lần đầu nhìn thấy phải dụi mắt: mắt lồi trên đỉnh đầu, dùng vây trước như hai cánh tay để bò trên bùn, phóng vun vút khi triều rút, thậm chí bám lên rễ đước. Đó là cá thòi lòi — “vận động viên” của rừng ngập mặn, đồng thời là nguyên liệu của những món ăn khiến dân sành ẩm thực về Cà Mau phải tìm cho bằng được.
Cá thòi lòi là cá gì mà kỳ lạ vậy?
Cá thòi lòi thuộc nhóm cá bống có khả năng hô hấp khi rời nước trong thời gian nhất định, nhờ vậy chúng sống được ở bãi bồi lúc triều xuống. Đôi mắt lồi xoay linh hoạt giúp quan sát trên cạn, còn cặp vây ngực khỏe cho phép “đi bộ”, thậm chí bám trèo lên gốc cây ngập mặn. Chúng đào hang sâu dưới bùn và rất tinh khôn, nên bắt được cá thòi lòi không hề dễ — người dân Đất Mũi thường dùng cách thụt hang hoặc đặt bẫy xà di truyền thống.
Cá thòi lòi nấu món gì ngon nhất?
- Nướng muối ớt: món “đinh” của Đất Mũi. Cá tươi nướng trên than, quét muối ớt cay nồng; thịt cá trắng, dai ngọt, thơm mùi khói — cuốn với rau rừng chấm muối ớt chanh là hết ý.
- Kho tiêu: cá thấm vị tiêu cay ấm, mặn ngọt hài hòa, ăn với cơm trắng ngày mưa thì “tốn nồi cơm”.
- Nấu canh chua trái giác: vị chua thanh của trái giác — loại dây leo đặc trưng vùng rừng — quyện với cá ngọt tạo nên nồi canh rất “Cà Mau”.
- Khô cá thòi lòi: phơi một nắng hoặc khô hẳn, chiên hay nướng lên nhâm nhi, cũng là món quà được nhiều du khách chọn mua.
Ăn cá thòi lòi ở đâu chuẩn vị Đất Mũi?
Ngon nhất là thưởng thức ngay tại các quán, điểm dừng chân ở khu vực Đất Mũi và Năm Căn — nơi cá được bắt trong ngày từ bãi bồi. Nhiều đoàn khách đi tour Cà Mau của Du Lịch Bình Minh đã quen “thủ tục”: tới Đất Mũi là phải gọi dĩa cá thòi lòi nướng muối ớt trước tiên. Nếu muốn xem tận mắt loài cá này ngoài tự nhiên, hãy để ý các bãi bồi ven rừng đước Năm Căn lúc nước ròng.
Mua khô cá thòi lòi làm quà cần lưu ý gì?
Chọn khô có màu tự nhiên, thịt trong, mùi thơm đặc trưng không tanh gắt; ưu tiên cơ sở làm khô uy tín ở Đất Mũi, Rạch Gốc hoặc chợ Cà Mau. Khô một nắng cần bảo quản lạnh và dùng sớm, khô hẳn có thể để lâu hơn ở nơi thoáng mát.
Câu hỏi thường gặp
Cá thòi lòi có thật sự leo cây được không?
Có. Nhờ vây ngực khỏe và khả năng hô hấp trên cạn, cá thòi lòi bám được lên rễ và gốc cây ngập mặn thấp — cảnh tượng thú vị mà bạn có thể bắt gặp ở bãi bồi Đất Mũi lúc triều xuống.
Thịt cá thòi lòi có tanh không?
Không. Thịt cá trắng, dai và ngọt, được ví ngon không thua các loại cá bống danh tiếng; chế biến nướng hoặc kho đều rất thơm.
Mùa nào dễ thưởng thức cá thòi lòi nhất?
Cá có quanh năm ở vùng bãi bồi. Đi vào ngày nước ròng, bạn vừa dễ thấy cá ngoài tự nhiên vừa có nhiều cá tươi tại các quán địa phương.
Điểm chính cần nhớ
- Cá thòi lòi là loài cá độc đáo của bãi bồi rừng ngập mặn Đất Mũi, biết bò trên bùn và bám cây.
- Món ngon nhất: nướng muối ớt, kho tiêu, canh chua trái giác, khô thòi lòi.
- Thưởng thức chuẩn vị nhất tại khu vực Đất Mũi và Năm Căn.
- Khô cá thòi lòi là món quà đặc trưng, nên mua tại cơ sở uy tín.
