Ở U Minh Hạ có một nghề nghe qua tưởng như nghịch lý: không nuôi ong trong thùng, không bắt ong về, mà “mời” ong rừng tự tìm đến làm tổ. Đó là nghề gác kèo ong — tri thức dân gian được truyền qua nhiều thế hệ cư dân miệt rừng, và đã được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia như một niềm tự hào của đất Cà Mau.
Gác kèo ong là gì?
Người thợ chọn một đoạn thân cây phù hợp làm “kèo”, gác chéo giữa rừng tràm ở vị trí được tính toán kỹ về hướng nắng, hướng gió và khoảng trống để đàn ong mật tự nhiên chọn làm nơi xây tổ. Khi tổ đầy mật, thợ rừng dùng khói xua ong rồi cắt lấy phần tàng mật — gọi là “ăn ong” — và chừa lại phần tổ để đàn ong tiếp tục sinh sống. Cách khai thác bền vững ấy thể hiện triết lý sống thuận tự nhiên của người U Minh: lấy của rừng nhưng giữ cho rừng.
Vì sao gác kèo ong được xem là “nghệ thuật”?
Không phải cứ gác kèo là ong về. Người thợ giỏi phải đọc được rừng: biết mùa hoa tràm nở, đoán hướng ong đi lấy mật, chọn thế kèo “vừa mắt” đàn ong — những kinh nghiệm chỉ có thể tích lũy qua năm tháng theo cha anh vào rừng. Chính lớp tri thức bản địa tinh tế ấy khiến nghề gác kèo ong được ghi danh di sản, chứ không đơn thuần là một cách kiếm sống.
Du khách trải nghiệm nghề gác kèo ong thế nào?
- Theo chân thợ rừng đi thăm kèo: nghe kể cách chọn thế kèo, cách “dụ” ong về — mỗi người thợ là một kho chuyện rừng sống động.
- Xem ăn ong tận mắt: chứng kiến thao tác un khói, cắt tàng mật điêu luyện và an toàn.
- Nếm mật tại chỗ: thưởng thức tàng mật ong hoa tràm tươi nguyên vừa cắt — trải nghiệm ngọt ngào đúng nghĩa đen.
Trải nghiệm này có trong hành trình khám phá rừng U Minh Hạ, và các tour Cà Mau của Du Lịch Bình Minh có thể sắp xếp cho đoàn khi về vùng này, nhất là vào mùa khô — mùa ăn ong chính.
Nghề gác kèo ong trong đời sống người U Minh
Với cư dân miệt rừng, gác kèo ong không chỉ là sinh kế mà là một phần bản sắc: những phường nghề, những gia đình nhiều đời gắn với kèo ong, những câu chuyện về rừng thiêng được kể bên tàng mật. Ngày nay, khi du lịch phát triển, nghề xưa có thêm đời sống mới — người thợ rừng trở thành “hướng dẫn viên” kể chuyện rừng cho du khách, để di sản tiếp tục được trao truyền.
Câu hỏi thường gặp
Gác kèo ong khác nuôi ong lấy mật thế nào?
Nuôi ong dùng thùng và đàn ong thuần; gác kèo ong dựa hoàn toàn vào ong mật tự nhiên trong rừng — người thợ chỉ tạo “chỗ ở đẹp” để ong tự chọn, nên mật mang trọn hương vị hoa tràm hoang dã.
Mùa nào có thể xem gác kèo ong, ăn ong?
Mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 4, khi hoa tràm nở rộ — đây là mùa ăn ong chính của U Minh Hạ.
Trải nghiệm này có phù hợp trẻ em không?
Phù hợp. Trẻ quan sát từ khoảng cách an toàn theo hướng dẫn, và phần nếm mật tươi luôn là khoảnh khắc các bé thích nhất.
Điểm chính cần nhớ
- Gác kèo ong là nghề truyền thống độc đáo của U Minh Hạ, được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
- Nguyên lý: tạo kèo cho ong rừng tự về làm tổ, khai thác bền vững theo triết lý thuận tự nhiên.
- Du khách có thể theo thợ rừng thăm kèo, xem ăn ong, nếm mật tươi vào mùa khô.
- Là trải nghiệm văn hóa nên có trong hành trình tour Cà Mau về U Minh Hạ.
